logo

AUTORYTETY A TWÓRCZOŚĆ POZNAWCZA

Każdy typ instrumentu, narzędzia, każde dzieło techniczne możemy bowiem również oceniać z punktu widzenia powstania nowej wiedzy, jaką zyskaliśmy dzięki jego wykonaniu, a na nowe propozycje teore­tyczne, filozoficzno-społeczne można również spojrzeć jako na rozszerzenie możliwości poznawczych, ńiezależnie od kontrowersyjności wobec dotychczaso­wych, innych. Rzecznicy ładu technicznego uzyskują najwyższą rangę w two­rzeniu współczesnej cywilizacji. Nic więc dziwnego, że autorytety nauko­wo-techniczne cieszą się szczególnym szacunkiem w środowiskach działalności praktycznej. Ich doświadczenie, niezwykle cenne dla twórczości technicznej, oparte jest na założeniach paradygmatycznych określonych dyscyplin nau­kowych, podczas gdy tradycyjne tendencje do interpretowania autorytetu naukowego jako ogólnointelektualnego przygotowania do tworzenia nowej wiedzy lub prezentowania mądrości społecznej,
Read More


W NAUKACH SPOŁECZNYCH

W naukach społecznych, których więź z ładem aksjonormatywnym jest większa niż nauk przyrodniczych i technicznych, zinstytucjonalizowane auto­rytety pozanaukowe (polityczne, ideologiczno-wychowawcze, religijne) ingeru­ją w tworzenie się kręgów uczestnictwa i oddziaływania jednostek wyrastają­cych ponad „przeciętnych naukowców”.Wieloznaczność pojęcia nauki, brak integracji środowisk badawczych, płyn­ność granic między pracownikami badań naukowych a pracownikami admi­nistracji, przemysłu, techniki i oświaty utrudniają sprecyzowanie zagadnień dotyczących współzależności między funkcjonującymi autorytetami naukowy­mi różnego typu a warunkami twórczości w dziedzinie poznawczej. Jeśli zgodzimy się ze współczesnymi próbami określania działalności naukowej jako tworzenia nowej wiedzy zarówno w dziedzinie społecznej, technicz­nej, przyrodniczej, jak i medycznej, rolniczej, politycznej itp. oraz oceniania wyników badawczych z
Read More


POWSTAJĄCE KONTROWERSJE

Kontrowersje, jakie powstają między lokalnymi autorytetami naukowymi, kontrowersje między autorytetami „swoimi”, jako obowiązującymi, a „obcy­mi” rzutują na systemy funkcjonowania społeczności naukowych. Informują o  pozytywnej i negatywnej funkcji autorytetów wobec twórczych, nonkon- formistycznych, niezależnych badaczy. Autorytet jako drogowskaz i pomoc różni się od autorytetu prezentującego władzę, zwierzchnictwo. Mimo hi- storyczności stosunków opartych na współzależności feudalnej autorytet jako zwierzchność bywa dokuczliwy i ograniczający twórczość. Wśród poszukiwaczy „ładu naturalnego” — przedstawicieli teoretycznych dyscyplin fizyczno-matematycznych, chemicznych i biologicznych — autorytet środowisk naukowych związany jest z dorobkiem teoretyczno-poznawczym. W naukach technicznych, rolniczych, medycznych, warunkowanych przede wszystkim instytucjonalnymi warsztatami związanymi z praktyczną działal­nością, autorytet naukowy wyrastać
Read More


PROBLEM AUTORYTETU

Problem autorytetu, rozpatrywany na tle swoistej struktury epistemolo- gicznej poszczególnych-dyscyplin naukowych, wymaga rozróżniania nauk według tradycyjnego podziału na teoretyczne i praktyczne (stosowane), mimo iż kryteria przeprowadzania granic nie są łatwe, a może nawet niemożliwe. Niemniej kryterium zastosowalności określonych osiągnięć poznawczych inge­ruje w kształtowanie się autorytetów reprezentowanych przez naukowców inżynierii technicznej, społecznej, wychowawczej. Wszystkie uogólnienia doty­czące stratyfikacji wśród społeczności naukowej i kształtowania się autory­tetów nie mogą abstrahować od konkretnych uwarunkowań: instytucjonal- no-organizacyjnych, epistemologicznych, polityczno-gospodarczych i kulturo­wych w skali makro- i mikrośrodowiskowej (lokalnych czynników wpły­wających na kształtowanie się autorytetów społecznych, także w nauce).


NIEZALEŻNIE OD WARSTW

Niezależnie od warstw stratyfikacji społecznej każda dyscyplina i specjal­ność naukowa ma określoną pozycję wśród innych. Tak więc problem autory­tetu w nauce staje się skomplikowany przez fakt, iż pozycja dyscyplin, subdyscyplin i specjalności naukowych w systemach społeczności naukowych wyznacza prestiż i autorytet ludzi nauki. W Polsce, gdzie tradycyjnie nauki techniczne nie zajmowały wysokiej pozycji, przeżywają one renesans kulturo­wej nobilitacji, co znalazło wyraz w czasie II Kongresu Nauki Polskiej. Praca J. i S. Cole’ów może być przykładem trudności badania hierarchii i     stratyfikacji wewnętrznej społeczności naukowych, a informuje jednocześnie, iż w każdym państwie kryteria zajmowania wyższej pozycji i autorytetu będą inne: w strukturę
Read More


ELITA NAUKOWYCH ORGANIZATORÓW

Trzecią warstwę stanowi elita naukowych organizatorów, którzy mimo iż nie dokonali żadnych wybitnych odkryć, zajmują w nauce amerykańskiej bardzo wpływową pozycję. Należą do tej warstwy naukowcy- przedsiębiorcy podejmujący projekty badawcze na dużą skalę. Tworzą oni elitę strzegącą dostępu do źródeł finansowania rządowego, określają kryteria wynagrodzeń za prowadzenie badań, w znacznym stopniu decydują w polityce naukowej. Czwartą warstwę stanowią „mniej znani” i wpływowi naukowcy. Nie tworzą oni elity, lecz utrzymują swą pozycję dzięki zajmowaniu stanowisk w wydziałach akademickich swoich specjalności. Podobnie jak w Polsce, pozaakademicka hierarchia stanowisk naukowych związana jest z systemami organizacyjnymi poszczególnych korporacji.


KRYTYCZNA ANALIZA

Nie wnikając w krytyczną analizę sformułowanych problemów i sposobu poszukiwania odpowiedzi, trzeba docenić próbę wszechstronnego przeanalizo­wania czynników determinujących kształtowanie się systemu hierarchii i auto­rytetów w nauce. Podstawowym brakiem opracowania jest oderwanie się od tła historycznego, które może wyjaśnić poszczególne czynniki, a także ten­dencja do uogólnień na podstawie analiz stosunkowo wąskich zakresów specjalności naukowych (niektóre dziedziny fizyki).Autorzy wymieniają następujące „warstwy stratyfikacyjne” nauki amerykań­skiej : na szczycie hierarchii — twórcy nowych paradygmatów (Einstein, Planck, Bohr), na drugim szczeblu „wybitni naukowcy”, którzy otrzymali najwyższe naukowe odznaczenia, np. nagrodę -Nobla lub zostali wybrani do różnych akademii narodowych; stanowią oni kilka tysięcy na ogólną liczbę
Read More


ODDZIAŁYWANIE STATUSU SPOŁECZNEGO

W opublikowanej ostatnio pracy Social Stratification in Science (The University of Chicago Press 1973) Jonathan i Stephan Cole rozpatrują wzorce stratyfikacyjne występujące w nauce amerykańskiej i podstawy hie­rarchii oraz autorytetu naukowego. Pragnęli odpowiedzieć na pytania: 1. Jakie są warstwy stratyfikacyjne społeczności naukowych? 2. Jakie procesy społecz­ne determinują umieszczenie naukowca w hierarchii społecznej? 3. W jaki sposób system komunikacji i nagradzania wpływa na wyznaczanie jednostkom pozycji społecznej? 4. Jakie konsekwencje spadają na jednostkę i system społeczny w wyniku zróżnicowania pozycji wewnątrz naukowej hierarchii?   Jaki status społeczny oddziałuje na sposób przyjmowania przez społecz­ność naukową badań naukowca? 6. Czy wszyscy naukowcy systemu stra-
Read More


ZGODZENIE Z PROPOZYCJAMI

Jeśli zgodzimy się z propozycjami UNESCO wyodrębnie­nia w nauce współczesnej około 1400 dyscyplin i subdyscyplin naukowych, łatwo można zauważyć, iż nie obejmują one ani wszystkich istniejących na świecie, ani nie uwzględniają swoistych typów i kryteriów wyodrębniania pól badawczych w poszczególnych krajach. Z socjologicznego punktu widzenia można dokonać analizy struktury epistemologicznej poprzez studia nad stowarzyszeniami naukowymi — mię­dzynarodowymi i krajowymi. Rzetelny obraz funkcjonowania poszczególnych jednostek organizacyjnych wyodrębnianych w czasie kongresów międzynaro­dowych jest nie mniej trudny do naszkicowania niż uwikłania instytucjo- nalno-społeczne organizacji badań naukowych. Poszukiwania autorytetów w nauce, rozumianej jako społeczność międzynarodowa zróżnicowana w aspekcie epistemologicznym, oparte są na pewnych założeniach
Read More


PODSTAWY AUTORYTETÓW NAUKOWYCH

Mimo zinstytucjonalizowanego podporządkowania nauki gospodarce i po­lityce jej wartość utylitarna zależna jest od osiągnięć poznawczych, których oceny wynikać mogą jedynie ze ścisłego znawstwa bardzo specjalistycznych kręgów międzynarodowych. Mimo więc supremacji gospodarki i polityki nad działalnością badawczą, mimo ingerencji instytucji zewnętrznych w tworzenie ładu organizacyjnego w prowadzeniu badań naukowych procesy wewnętrznej dezintegracji i specjalizacji aktywności poznawczej zmuszają do przekraczania formalnych barier instytucjonalnych, gospodarczych i politycznych, a wyma­gania metodologiczne i instrumentalne organizacji badań dotyczą ścisłego współdziałania ponadregionalnego, ponadzaściankowego i ponadpaństwowe­go. Mimo tendencji do różnokierunkowego prowadzenia badań w każdym państwie rzeczywisty potencjał naukowy i warunki warsztatowo-finansowe wyznaczają ograniczoną liczbę pól badawczych dostępnych dla
Read More